Turystyka i Kultura

Orkiestra Dęta Baczków

Nazwa orkiestry jest nazwą wsi w Gminie Bochnia gdzie mieszka tysiąc mieszkańców i skąd pochodzi orkiestra.
Zespół ma koncie kilka teledysków i występów z takimi artystami jak ś.p. Zbigniew Wodecki, Robert Kasprzycki, Kasia Moś, Golec uOrkiestra, Another Pink Floyd.
Zespół łamie stereotypy klasycznego wizerunku orkiestry dętej łącząc style, mieszając gatunki, eksperymentując ze sztuką tak aby poruszyć odbiorcę i przekazać mnóstwo pozytywnej energii którą czerpią z muzyki.
Orkiestrę można znaleźć nas na forach społecznościowych, serwisach streamingowych tj. youtube, instagram, facebook gdzie dostępne liczne nagrania z koncertów, teledyski oraz autorskie utwory
– Od wielu lat zespół udział w licznych festiwalach muzycznych za granicą kultywując polską tradycję i czerpiąc inspirację od innych
W 2021 Orkiestra zdobyła 4 miejsce w finale programu „Mam talent”
Największym sukcesem tego zespołu jest zapał młodzieży do grania na instrumentach. Przy orkiestrze działa szkółka gdzie kształci się młodzież, która później gra w orkiestrze.
W Orkiestrze gra 60 osób, a w grupie Baczkusie 40 osób.
Zespół na nowe zaplecze do prób oraz lekcji indywidualnych
Orkiestra ma na koncie dwie płyty, a jedną z nich zrecenzował sam Adam Sztaba mówiąc tak: aranżacje – znakomicie i z wyczuciem napisane przez Wojciecha Zwierniaka. Typ aranżacji twórczej, w której słychać wyraźnie własny zamysł na nowe ujęcie znanych utworów, jest od zawsze w cenie i zarazem niezwykle rzadki.”
Kierownikiem Orkiestry jest Rafał Węglarz, a Dyrygentem Wojciech Zwierniak.

Zespół Pieśni i Tańca Siedlecanie

Tradycja przez pokolenia – tak najtrafniej można opisać blisko osiemdziesięcioletnią działalność Zespołu Pieśni i Tańca Siedlecanie, gdzie tańce. melodie, pieśni i tradycje ludu nadrabskiego wciąż przekazywane są kolejnym pokoleniom. A wszystko zaczęło się w 1948 roku za sprawą pasjonatów folkloru i ówczesnych nauczycieli szkoły podstawowej – Zofii i Ludwika Zacharów, którzy przy szkole w Siedlcu założyli zespół regionalny. Latem 1948 roku, nowo powstała grupa wystąpiła podczas otwarcia miejscowego Ludowego Domu Kultury. Ten historyczny moment uznaje się za początek Zespołu Siedlecanie, którego późniejsza historia już nierozerwalnie związana będzie z Domem Ludowym, który do dzisiaj jest miejscem prób i spotkań jego członków.
Dzięki Ogólnopolskiej Akcji Zbierania Folkloru pod patronatem Państwowego Instytutu Sztuki w latach 1950-1954, Państwo Zacharowie uczestnicząc w programie zebrali i spisali przyśpiewki tutejszego ludu, które są obecnie podstawą regionalnego repertuaru Zespołu Pieśni i Tańca Siedlecanie. Z biegiem czasu Zespół znacząco poszerzył repertuar o wiązanki taneczne z innych regionów, a Dom Ludowy stał się kolebką kultury regionalnej nie tylko dla Siedlecan ale również dla mieszkańców pobliskich miejscowości na terenie Gminy Bochnia. Na swoim koncie Zespół ma setki występów i koncertów, wyjazdów na przeglądy, konkursy i festiwale międzynarodowe. Co roku przybywa statuetek, które są wyrazem uznania za pracę Zespołu, a przede wszystkim potwierdzeniem dobrego poziomu, o który Zespół dba już kilkadziesiąt lat.
Zespół dba o rozwój dorobku artystycznego jak i materialnego, bogactwo strojów nadrabskich, krakowskich, rzeszowskich, beskidzkich-śląskich, szlacheckich oraz łowickich, czyli dotychczasowy zbiór strojów ludowych, które z ogromną pasją prezentujemy dumnie szerzą naszą kulturę. Ogromnym wsparciem finansowym na przestrzeni lat wykazała się Gmina Bochnia. Zespół działa przy Gminnym Centrum Kultury, Czytelnictwa i Sportu w Bochni, dzięki gminnemu patronatowi pozyskaliśmy wiele nowych kompletów strojów.
Nasz region położony nad rzeką Rabą opisał Jan Świętek w obszernej monografii „Lud nadrabski, od Gdowa po Bochnię. Obraz etnograficzny.” z 1893 roku. Ponad 700-stronicowa praca zawiera opis ludu, ich zwyczajów, rolnictwa i przemysłu, wierzeń i gadek (podania i baśnie), zbiór pieśni i słownik gwarowy. Materiał zebrany przez etnologa i folklorystę pochodzącego z Targowiska jest dla Zespołu skarbnicą wiedzy, podporą przy rekonstrukcji strojów, oraz inspiracją w tworzeniu programów widowiskowych. Z tego dzieła wiemy również jacy byli nasi przodkowie, jak wyglądały ich codzienne czynności, czym się charakteryzowali, a Jan Świętek pisze o ludzie nadrabskim jako społeczności bardzo pracowitej, bogobojnej, uczciwej i pomocnej. Przeczytać możemy; Lud to zresztą pracowity i oszczędny. Od rana do wieczora zajęty pracą rolną, zapomina nawet o jedzeniu, gdy pilna robota, lub Na pochwałę zasługuje u ludu nadrabskiego litościwe serce. Żebrak nie odejdzie bez wsparcia domu choćby i najuboższego wieśnaka.
W Zespole swoją pasję rozwija aktualnie blisko 80 osób, w grupie początkującej, grupie Mali Siedlecanie, grupie młodzieżowej oraz grupie reprezentacyjnej. Od lat z Zespołem współpracuje Muzyka Siedlecka w składzie : Paweł Opyd- heligonka, akompaniament, Joanna Dziuba – skrzypce, Bożena Zięba – skrzypce, Joanna Rzymek- kontrabas, Szczepan Dziuba – klarnet, Marcin Chudy – trąbka oraz Ewelina Łubik- skrzypce i równocześnie kierownik Kapeli i Zespołu Siedlecanie.

Kapela Ludowa „BRZEŹNICANIE”
Założyciel i Prezes – Dariusz Kulas
Kapelę Ludową ” Brzeźnicanie” tworzy kilkanaście osób. Wszyscy zajmują się śpiewem amatorsko i jest to dla nich forma rozrywki i sposób na spędzenie wolnego czasu. Swoim śpiewaniem starają się dawać radość innym, sami dobrze przy tym się bawiąc.
Pierwsze kroki Kapela stawiała w 2020 r., kiedy to z inicjatywy ówczesnego organisty a zarazem założyciela i prezesa kapeli p. Dariusza Kulasa odbył się koncert kolęd w kościele parafialnym w Brzeźnicy. Wtedy zrodziła się myśl, że mogliby występować również z utworami ludowymi, ale nadeszła pandemia, która ostudziła plany kapeli. Do tematu występów kapela powróciła, kiedy zaczęły znikać obostrzenia. Wtedy też zaczęli się znów spotykać i śpiewać. Na początku robili to w swoim gronie, dla samych siebie. Jednak z czasem pojawiły się propozycje śpiewania podczas różnych uroczystości kościelnych i parafialnych. Od maja 2022 r., kiedy to odbył się koncert inauguracyjny, Kapela Ludowa „Brzeźnicanie” coraz częściej była zapraszana na uroczystości lokalne: dożynki, festyny, spotkania integracyjne, na których chętnie występowała. W listopadzie 2022 r. podczas wieczornicy z okazji odzyskania niepodległości Kapela Ludowa „Brzeźnicanie” wykonała utwory patriotyczne, czym pokazała, że żaden repertuar nie jest jej obcy.
W okresie bożonarodzeniowym kapela organizuje „Wieczory z kolędą”. W ubiegłym roku kapela zorganizowała po raz pierwszy „Biesiadę na ludową nutę” w Brzeźnicy, co spotkało się z dużym zainteresowaniem wśród mieszkańców. W planach mają organizować taką biesiadę cyklicznie.
26.12.2023 odebraliśmy prestiżowe wyróżnienie„ Via Musica” dla Kapeli Ludowej Brzeźnicanie za dotychczasowa działalność.
Na obecna chwilę liczba członków kapeli to 15 kobiet i 6 mężczyzn – solistek i solistów. Liczba niestety ciągłe się zmienia, gdyż jedni odchodzą inni przychodzą. Mamy także 4 muzyków, a od lutego 2024 roku będzie 5, dodajemy jeszcze jeden instrument – skrzypce.

CHÓR „Adoramus”
Chór Adoramus powstał w 2008 r jako chór parafialny, następnie w 2015r. do życia zostało powołane Stowarzyszenie Chóralne Adoramus.
Celem Stowarzyszenia jest kształcenie, rozwijanie i zaspakajanie potrzeb muzycznych, upowszechnianie śpiewu, oraz rozwój i aktywne uczestnictwo w życiu kulturalnym. Jednak priorytetem jest aktywizacja seniorów oraz przeciwdziałanie wykluczeniom oraz stworzenie kulturalnej alternatywy dla osób, które przeszły w stan spoczynku zawodowego a z powodu sytuacji finansowej i miejsca zamieszkania nie mogą sobie pozwolić na aktywny udział w życiu kulturalno-społecznym. Wartością dodaną dla naszej działalności są więzi i relacje, które udało się stworzyć między członkami stowarzyszenia. Szczególnie ważnymi momentami w życiu naszej społeczności jest wspólne uczestnictwo w wydarzeniach kulturalnych, w miarę możliwości staramy się organizować wyjścia do teatru, opery czy na koncerty co poza zaspokajaniem potrzeb kulturalnych jest swoistym oderwaniem od codziennej rutyny, formą edukacji oraz treningu intelektualnego.
Działalność Chóru nie ogranicza się jedynie do koncertów podczas uroczystości kościelnych, patriotycznych czy wydarzeń okolicznościowych takich jak wystawy malarskie, wieczory autorskie, dożynki, śluby, kolędowanie itp. Dużym wyzwaniem był dla nas udział w XXI edycji Festiwalu „Z Pieśnią Patriotyczną i Żołnierską Przez Wieki” w Nowym Wiśniczu gdzie wyśpiewaliśmy III miejsce.
Szczególnym docenieniem naszej pracy był udział w Małopolskim Spotkaniu Kolędowym zorganizowanym przez Akademię Muzyczną w Krakowie oraz występ podczas Koncertu Dyplomowego ,,Odbicie” naszego dyrygenta Pana Dominika Radonia w kościele Św. Anny w Krakowie
W trakcie działalności Stowarzyszenie nawiązało współpracę i występowało z wieloma artystami m.in.:
– Orkiestra Dęta Isola Verde z Sycylii-Salina,
– Młodzieżowa Orkiestra Beethovenowska z Krakowa,
– Chór z Piekar Śląskich,
– Schola z Gierczyc,
– Chór ze Skrzydlnej,
– Chór Gospel nad Rabą,
– Zespół Pieśni i Tańca Siedlecanie,
– Orkiestra Dęta Biskupice,
– Orkiestra Dęta Baczków,
– Orkiestra Dęta Sobolów.
Nasze wyjazdy na koncerty to doskonałe okazje żeby odwiedzić instytucje kulturalne oraz atrakcje turystyczne. Dotychczas udało się zwiedzić wieżę widokową w Krynicy, ogrody sensoryczne i biblijne w Muszynie, Miasteczko Galicyjskie w Nowym Sączu, Muzeum Narodowe w Krakowie, Zamek Królewski na Wawelu, Podziemia Rynku Krakowskiego oraz zwiedzanie ziemi cieszyńskiej podczas warsztatów umuzykalniających.
W 2021 r. Stowarzyszenie zostało wyróżnione nagrodą „za aktywność społeczną na rzecz wspólnoty lokalnej” podczas Koncertu Noworocznego w Tarnowie-Mościcach.
Wspólne wyjazdy to również okazja poznania nowych miejsc, ludzi, kultury, zwyczajów. Tak właśnie było podczas wyjazdu do Włoch na wyspę Salina gdzie też m.in. koncertowaliśmy.
Koncertując reprezentujemy środowisko-gminę-powiat.
Jesteśmy chórem 4-głosowym którego dyrygentem jest Pan Dominik Radoń

Kościół parafialny pw. św. Stanisława Bpa, Brzeźnica

Kościół w Brzeźnicy pochodzi z 1632 r.. Konsekrowany został w 1635 r. przez biskupa Tomasza Oborskiego. W 1892 r. rozbudowany poprzez przedłużenie nawy, dobudowę kruchty bocznej. Jest to obiekt drewniany, utrzymany w tradycji późnogotyckiego drewnianego budownictwa sakralnego Małopolski. Kościół o konstrukcji zrębowej, jednonawowy, orientowany. Prezbiterium zamknięte trójbocznie z zakrystiami na osi i boku. Dach dwukalenicowy, kryty blachą z wieżyczką na sygnaturkę, zwieńczoną smukłym, blaszanym hełmem stożkowym z latarnią. Na wyposażenie składają się: późnobarokowy ołtarz główny, wykonany przez Piotra Korneckiego z Bochni z 1776 r., w którym znajduje się obraz św. Stanisława namalowany przez Marię Artwińską w 1915 r., trzy młodsze o dziesięć lat ołtarze boczne i ambona oraz siedemnastowieczne organy. Najstarszymi zabytkami dawnej sztuki są w nim kamienna późnogotycka chrzcielnica z początków XVI w. oraz pełen ekspresji krucyfiks z tego samego czasu. W 2008 r. obiekt wpisano do Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Małopolskiego.

Dzwonnica drewniana z gotyckimi dzwonami w zespole kościoła parafialnego pw. św. Stanisława Bpa, Brzeźnica

W zespole kościoła parafialnego pw. św. Stanisława Bpa znajduje się wolnostojąca dzwonnica z XVIII w. Zbudowana jest na rzucie kwadratu i na kamiennej podmurówce. Jest to obiekt konstrukcji słupowej z zaznaczoną w górnej części izbicą i nakryty dachem namiotowym łamanym zwieńczonym krzyżem. Izbica posiada prostokątne otwory zabezpieczone drewnianymi listwami, które umożliwiają lepszą emisję dźwięku zawieszonych w niej gotyckich dzwonów.

Kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca, Cerekiew

Parafia założona prawdopodobnie w XII w., ale pierwsza informacja pochodzi z 1326 r. z rachunków świętopietrza, które wymieniają ją jako „Sancto Laurentio” (św. Wawrzyniec). Z przekazów Jana Długosza wiadomo, że w Cerekwi w XV w. stał kościół drewniany. W 1664 r. wybudowano nowy kościół, również drewniany, ufundowany prawdopodobnie przez miejscowego dziedzica. Odnowiono go w 1879 r., a w 1977 r. przeniesiono do skansenu w Nowym Sączu, gdzie do dziś nie został złożony.

Zespół kościoła parafialnego pw. św. Jana Chrzciciela, dzwonnica, otoczenie, Chełm

Pierwszy drewniany kościół w Chełmie istniał do 1412 r. Następnie generał Zakonu w Miechowie – wybudował drugi drewniany kościół, który został zastąpiony obecnym murowanym kościołem w 1749 r. Budowę tego kościoła rozpoczął ks. Wacław Muratowicz a zakończył w 1753 r. jego następca ks. Józef Drozdowski. Konsekracji świątyni dokonał dnia 9.10.1825 r. ostatni generał Bożogrobców, a po kasacji zakonu – Biskup pomocniczy Krakowa Tomasz Nowiński. Bożogrobcy pracowali w Chełmie do 1819 r. kiedy nastąpiła kasata Zakonu a ostatni ich proboszcz w Chełmie ks. Norbert Banaczkowski – stał się kapłanem diecezjalnym i pełnił posługę proboszczowską do 1838 r. i został pochowany na placu przykościelnym obok kościoła.

Kościół obecny wzniesiono w stylu barokowym w latach 1738-1749. Wraz z dzwonnicą, w której mieści się część Muzeum Parafialnego, tworzy ciekawy zespół świadczący o potędze miejscowej parafii istniejącej już ponad osiemset lat. Kościół murowany, potynkowany, orientowany. Wzniesiony na rzucie prostokąta, z jednonawowym, trójprzęsłowym korpusem oraz niewyodrębnionym, jednoprzęsłowym prezbiterium zamkniętym ścianą prostą o zaokrąglonych narożach oraz z prostokątnymi aneksami od północy: kaplicą (dawną zakrystią) przy prezbiterium i zakrystią przy korpusie.

W zakrystii znajdują się malowidła ścienne z XVIII w. przedstawiające zakonników z Chełmu. Muzeum w którym prezentowane są cenne archiwalia parafialne (XVI-XX w.), kolekcja zabytkowych ornatów z XVII-XIX w., szaty liturgiczne, zabytki dawnej sztuki złotniczej, stare księgi liturgiczne, unikatowe kroniki parafialne sięgające XVI w., księgi parafialne prowadzone od XVII stulecia, inwentarze, plany, mapy, mszały i wiele innych. Pochodząca z 1751 r. drewniana figura Jana Nepomucena oraz współczesna płaskorzeźba obrazująca początki parafii to główne ozdoby ekspozycji w dzwonnicy.

Na południowy-wschód od kościoła znajduje się sporych rozmiarów, wolnostojąca dzwonnica.

Kościół parafialny pw. św. Antoniego Padewskiego, Cikowice^[1]

Historia miejscowości Cikowice sięga średniowiecza. Jednak do początków XX w. wieś wraz z Damienicami i Stanisławicami należała do parafii Łapczyca, a świątynia parafialna była zbudowana przez Kazimierza Wielkiego około 1340 r.

Ustanowienie nowej parafii i budowę kościoła w Cikowicach zainicjował biskup tarnowski Leon Wałęga w czasie swej wizytacji w 1906 r. Autorem projektu kościoła był Adolf Julian Stapha. Kościół został wybudowany w latach 1913-1918. Jest to jednonawowa świątynia z cegły w stylu neogotyckim na planie krzyża. Ściany zewnętrzne przyparte są szkarpami, całość nakryta dachami siodłowymi z krzyżującymi się kalenicami, zwieńczona strzelistą sygnaturką. 1 grudnia 1919 r. biskup Leon Wałęga wyłączył z parafii Łapczyca trzy wioski i uznał farę w Cikowicach za okręg filialny. W dniu 5 września 1923 r. dokonał on konsekracji kościoła, a dnia 10 maja 1925 r. erygował parafię, której pierwszym proboszczem został ks. Jan Dymurski.

We wnętrzu kościoła w Cikowicach zachowało się w całości oryginalne wyposażenie w stylu neogotyckim. Twórcą ołtarzy oraz ławek rzeźbionych był Franciszek Adamek z Bochni w latach 1918-1923. Witraże wykonane zostały w firmie Żeleński w Krakowie. Obraz św. Antoniego Padewskiego w ołtarzu głównym malowała Maria Richter z Nowego Sącza, a św. Anny w ołtarzu bocznym – artysta malarz Walerian Kasprzyk z Bochni. Obrazy Serca Pana Jezusa i Pana Jezusa Miłosiernego malował Dylewicz z Damienic. Autorem polichromii figuralnej był Stanisław Skwarczyński z Krakowa w latach 1955-1956. W 1975 r. przeprowadzono prace renowacyjne przy polichromii ścian kościoła oraz przy trzech ołtarzach. Wykonywał je Stanisław Kruczek ze Starego Sącza.

Kościół parafialny pw. św. Andrzeja Boboli z otoczeniem, Gawłów

Kościół św. Andrzeja Boboli w Gawłowie z 1806 r. został zbudowany jako zbór ewangelicki. Jest to świątynia drewniana, o konstrukcji zrębowej, oszalowana. Dwukondygnacyjna wieża ma konstrukcję słupową i nakryta jest dachem namiotowym. Jednonawowe wnętrze świątyni kryte jest stropem płaskim. Barokowe wyposażenie powstało w prowincjonalnych warsztatach snycerskich. Ołtarze pochodzą z XIX w. W głównym ołtarzu widnieje XX-wieczny wizerunek patrona świątyni, a w bocznym – obraz Serca Jezusowego z XX w. i rzeźby czterech Ewangelistów z przełomu XVIII i XIX w. w typie ludowego baroku. Chrzcielnica pochodzi z początku XIX w. Kościół od strony północnej został w 2010 r. rozbudowany.

Kościół parafialny pw. św. Joachima, Krzyżanowice

Pierwsza wzmianka o kościele parafialnym w Krzyżanowicach pochodzi z 1250 r. i wiąże się z relacją o cudach świętego Stanisława. Istnienie kościoła i parafii potwierdzają w XIV w. rachunki świętopietrza zachowane od 1325 r. Obecny kościół pod wezwaniem św. Joachima został zbudowany w 1746 r. w Bochni jako kościół klasztorny tamtejszego zakonu bernardynów. Po kasacie klasztoru w 1793 r. został zakupiony przez magistrat miasta Bochni i następnie w 1794 r. dokładnie odtworzony w Krzyżanowicach.

Obecny kościół pw. św. Joachima to świątynia drewniana, konstrukcji zrębowej, szalowana, jednonawowa, z prostokątnym prezbiterium. Nawa nakryta jest stropem płaskim, prezbiterium pozornym sklepieniem krzyżowym. Chór muzyczny wsparty na drewnianych kolumnach. W kościele znajdują się trzy ołtarze. W ołtarzu głównym znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca postać św. Joachima, wykonana przez Franciszka Adamka w pocz. XX w. Lewy ołtarz boczny klasycystyczny, z końca XIX w., z płaskorzeźbą Najświętszego Serca Pana Jezusa. Prawy boczny ołtarz, także klasycystyczny, mieści obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, pochodzący z przełomu XVIII i XIX w. W stylu klasycystycznym wykonana jest także ambona. Najstarszym zabytkiem jest kamienna gotycka chrzcielnica z 1 połowy XVI w. Być może pochodzi ona jeszcze z pierwotnego kościoła krzyżanowickiego, podobnie jak, tablica epitafijna z początków XVIII w. towarzysza husarskiego Wojciecha Paszyca, właściciela Proszówek.

Przy kościele znajduje się wolnostojąca drewniana dzwonnica, konstrukcji słupowej, która wzniesiona została w 1601 r. i przeniesiona wraz z kościołem w 1794 r. W dzwonnicy tej, jeszcze na początku XX w. znajdować się miał dzwon o wydłużonym kształcie, który wykonał w 1541 r. Maciej, konwisarz bocheński.

Kościół parafialny pw. Anny, Łapczyca

Kościół św. Anny wzniesiono w 1933 r. według projektu Jana Sas-Zubrzyckiego. Jego konsekracji dokonał bp tarnowski Franciszek Lisowski. Neogotycki o bogatym detalu architektonicznym, neogotyckim i eklektycznym. Murowany z cegły z użyciem kamienia. Jednonawowy z dwiema kaplicami o charakterze transeptu. Wnętrze nakryte stropem. Na zewnątrz kościół opięty przyporami i obwiedziony fryzem krenelażowym. Fasada zachodnia ujęta w dwie wieżyczki, czworoboczne, nakryte ostrosłupowymi hełmami. Między nimi duży portal uskokowy, zamknięty półkoliście. W górnej części trójkątny szczyt zwieńczony krzyżem. Elewacja wschodnia zwieńczona trójkątnym szczytem z lancetowatymi wnękami okiennymi. Nad nawą i prezbiterium dachy dwuspadowe, przedzielone schodkowym szczytem, kryte dachówką. Nad nawą ostrosłupowa wieżyczka na sygnaturkę z latarnią. Polichromia figuralna malowana przez Waleriana Kasprzyka i Zbigniewa Wójcickiego w 1956 r.

Wyposażenie: ołtarze neogotyckie z czasu budowy kościoła. W ołtarzu głównym obraz św. Anny Samotrzeć, barokowy z XVII w., pochodzący z kaplicy św. Anny. Dwa ołtarze boczne w lewym obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, w prawym rzeźba św. Józefa; ambona neogotycka z płaskorzeźbami czterech ewangelistów na korpusie, nakryta baldachimem, zwieńczonym pinaklem; krucyfiks w tęczy barokowy z XVIII w.; organy 10-głosowe, po 1945 r. przeniesione z Dolnego Śląska. Dwa dzwony: Maria z 1948 r. i św. Józef z 1962 r. odlany we Wrocławiu.

Kościół filialny pw. Narodzenia NMP (d. paraf.), dzwonnica, z otoczeniem i starodrzewem, Łapczyca

Kościół pw. Narodzenia NMP wzniesiony został w 1340 r., z fundacji królewskiej Kazimierza Wielkiego. Według Jana Długosza, kościół powstał na miejscu wcześniejszej, drewnianej świątyni wzniesionej przez klasztor tyniecki. W 1571 r., wizytacje biskupie, m.in. w latach 1571, 1596 i 1775 potwierdzały zły stan kościoła. Gruntowną restaurację kościoła wykonano ok. 1830 r., z inicjatywy ks. proboszcza Franciszka Krausa. Podczas konserwacji usunięto wiele elementów gotyckich (m.in. zniszczono gzyms kordonowy, podokienny, ścięto ornamentację portali ostrołukowych, przemurowano okna oraz usunięto pozostałości sklepień gotyckich). Podczas remontu w 1900 r. kościół powiększono o przybudówki od zachodu i południa (kaplica). Kolejne konserwacje kościoła miały miejsce w latach 60. i 80. XX w. oraz w 2009 r.

Kościół usytuowany jest na kulminacji wzniesienia, w północnej części wsi o nazwie „Górny Gościniec”. Po zachodniej stronie świątyni usytuowana jest drewniana dzwonnica z XVIII w. Po stronie północnej do placu kościelnego przylega cmentarz parafialny. W bezpośrednim sąsiedztwie kościoła, po południowej stronie nawy, zachowały się dwa kamienne nagrobki pochodzące z początku XIX w. Po południowej stronie prezbiterium znajduje się nagrobek ks. Ptaszkowskiego, proboszcza łapczyckiego, ufundowany w 1911 r. Wzgórze wraz z kościołem i cmentarzem otoczone jest starodrzewem lipowym.

Kościół położony przy szlaku Via Regia Antiqua.

Gotycki kościół zbudowano w całości z ciosów kamiennych, pierwotnie był budowlą dwunawową z gwiaździstymi sklepieniami, podpartymi dwoma filarami. Obecnie jednonawowa, posiada sklepienia pozorne. Przy prezbiterium od pn. przybudówka, parterowa, pochodząca z XVII lub XVIII w., zbudowana z materiałów pozyskanych z ówczesnej przebudowy kościoła. Przybudówka ta ujęta jest masywnymi szkarpami. Elewacje w części są otynkowane, z partiami ciosowymi w przyziemiu. Mury ujęto szkarpami. Fundamenty wykonane są w postaci ławy z ciosów kamiennych układanych na zaprawie. Cokół ścian z zachowanym profilowanym gzymsem kamiennym. Kościół murowany, wzniesiony jest z ciosów kamiennych, staranie obrabianych i dopasowanych do siebie. Dachy korpusu kryte są dachówką. Dach nawy wydzielony jest murkami ponad połaciami. W jego kalenicy znajduje się barokowa wieżyczka na sygnaturkę, z hełmem baniastym, z cebulastą kopułką zakończoną iglicą z kulą i krzyżem. Dachy kaplicy i kruchty są również siodłowe, kryte dachówką, natomiast daszek zakrystii jest pulpitowy.

W wejściach znajdują się ostrołukowe portale kamienne z XV w. Cennym zabytkiem jest też ostrołukowa tęcza, nad nią późnogotycki krucyfiks oraz średniowieczne okucia drzwi. Ołtarz główny, wykonany przez Franciszka Samka w 1902 r., nawiązuje swą neogotycką formą do architektury kościoła. Ma on postać gotyckiego tryptyku z rzeźbą Najświętszej Marii Panny pośrodku oraz figurami świętych Stanisława i Wojciecha po bokach. Pola skrzydeł pokrywają płaskorzeźbione sceny biblijne. Oba barokowe ołtarze boczne pochodzą z przełomu XVII i XVIII w.

Dzwonnica została spalona 20 grudnia 2008 r. Był to obiekt konstrukcji słupowej, drewniana, szalowana. Wzniesiona na planie kwadratu, na wysokiej, murowanej podmurówce. Posiada nadwieszoną izbicę, nakrytą daszkiem namiotowym, pobitym gontem. We wnętrzu znajdował się duży dzwon gotycki, pochodzący zapewne z XV lub XVI w.

Kościół parafialny pw. śś. Szymona i Judy, otoczenie, drzewostan, Pogwizdów

Parafia w Pogwizdowie została ufundowana przez benedyktynów tynieckich, być może jeszcze w XIII w. Pierwsza wzmianka o jej istnieniu pochodzi z 1335 r. Obecny kościół zbudowany został na przełomie XV/XVI w., następnie powiększony o wieżę w XVII w. Wreszcie został gruntownie przekształcony i rozbudowany w 1926 r. Zniesiono wtedy wieżę, przedłużono nawę ku zachodowi, wzniesiono nową zakrystię, wymieniono pokrycie dachowe z gontowego na blaszane oraz wzniesiono neogotycką wieżyczkę na sygnaturkę.

Kościół gotycki, częściowo zniekształcony w wyniku przebudowy. Drewniany, wzniesiony w konstrukcji zrębowej, szalowany. Złożony z prezbiterium zamkniętego trójbocznie, przy którym od północy zakrystia oraz wydłużonej nawy z kruchtami od południa i zachodu. Kościół nakryty dachem dwuspadowym z neogotycką wieżyczką na sygnaturkę. Portal do zakrystii wycięty jest w tzw. ośli grzbiet.

Wyposażenie wnętrza: trzy ołtarze barokowe z 2 poł XVII w., z uzupełnieniami rokokowymi (zwieńczenia). W ołtarzu głównym obraz śś. Szymona i Judy z 1802 r., w lewym ołtarzu bocznym obraz MB Częstochowskiej z XVII w. Rzeźby: krucyfiks późnogotycki początku XVI w.; w tęczy krucyfiks i rzeźba św. Marii Magdaleny, obie barokowe z XVII-XVIII w., chrzcielnica marmurowa wykonana przez Władysława Maciejowskiego w 1966 r. Organy 13-głosowe wykonane przez Tomasz Falla, być może pierwotnie znajdowały się w innych kościele, pochodzące z XVIII w. W nawie znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona polskim pilotom, niosącym pomoc powstańcom warszawskim, zestrzelonym w okolicach Pogwizdowa.

Przy kościele znajduje się wolnostojąca dzwonnica murowana z 1907 r. Na niej zawieszone trzy dzwony: odlany w 1610 r. przez Szymona Hauwicza w Brnie na Morawach oraz dwa nieustalonego odlewu z 1959 r.

Cmentarz wojenny nr 317, Bogucice

Cmentarz znajduje się 200 m od drogi Bogucice – Cerekiew. Zbudowany jest na planie prostokąta i otoczony ogrodzeniem z zakończonych półkoliście słupów połączonych stalowymi poręczami. Zamknięte łańcuchem wejście znajduje się od strony południowo-wschodniej. Głównym elementem cmentarza jest umieszczony na prostopadłościennym postumencie betonowy krzyż o szerokich ramionach i zaokrąglonych narożach. Na jego frontowej części znajduje się żeliwny, ażurowy krzyż łaciński z motywem miecza na osiach ramion. Na rozmieszczonych symetrycznie względem pomnika słupach ogrodzenia znajdują się stele z żeliwnym krzyżem maltańskim na licu. Występują tu nagrobki w formie krzyży łacińskich i lotaryńskich z żelaznych prętów umieszczonych w betonowych podstawach. Na terenie nekropolii pochowano 52 żołnierzy, którzy zginęli podczas I wojny światowej. Wojskowi ci pochowani są w siedmiu grobach zbiorowych i jednym pojedynczym.

Cmentarz wojenny nr 336, Gierczyce

Cmentarz położony jest na szczycie wzgórza, które określane jest na aktualnej mapie jako Góra Patria, w pobliżu drogi prowadzącej z Gierczyc do Dąbrowicy. Wzgórze miało duże znaczenie taktyczne, gdyż jest najwyższym punktem w okolicy i rozpościera się z niego rozległy widok na dolinę Raby i Pogórze Bocheńskie. Było też celem wielokrotnych ataków obu armii. Żołnierze z austriackich pułków tyrolskich nazywali je Śnieżną Kopą. Cmentarz powstał obok punktu triangulacyjnego założonego jeszcze przez Austriaków (w 1898 r.). Element centralny stanowi duży drewniany krzyż na betonowej podstawie. Na cmentarzu znajduje się 6 grobów pojedynczych i 4 zbiorowe. Jedna duża mogiła ziemna położona jest w centrum cmentarza a pozostałe ułożone są w dwóch rzędach równolegle do wschodniego i zachodniego skrzydła ogrodzenia. Na mogiłach znajduje się łącznie 10 krzyży wykonanych z metalowych prętów, ustawionych na niskich betonowych postumentach. Pierwotnie cmentarz otoczony był drewnianym ogrodzeniem, na co wskazuje zdjęcie wykonane w 1917 r. Obecnie ogrodzenie jest metalowe. Obok znajduje się pojedynczy grób, który powstał po budowie cmentarza. Brak jakichkolwiek informacji na jego temat. Brak tabliczek imiennych. Na cmentarzu pochowano 32 żołnierzy armii rosyjskiej i 54 austrowęgierskiej, nie ustalono tożsamości żadnego z nich.

Cmentarz wojenny nr 338, Nieprześnia

Cmentarz nr 338 znajduje się na południe od wsi Nieprześnia, na skraju leśnego zbocza. Zbudowany jest na planie nieregularnego wieloboku i otoczony murem kamiennym. Do cmentarza prowadzi drewniana furtka znajdująca się od strony wschodniej. Głównym elementem cmentarza jest pomnik w kształcie kapliczki zwieńczonej krzyżem łacińskim. We wnęce na przedniej ścianie pomnika umieszczony jest żeliwny, ażurowy krzyż łaciński. Groby mają układ rzędowy, nieregularny. Występują tu nagrobki, umieszczone na betonowych postumentach, w kształcie żeliwnych, ażurowych krzyży łacińskich i lotaryńskich oraz krzyży łacińskich i lotaryńskich z płaskownika (płaskich prętów). W 21 grobach zbiorowych i 2 pojedynczych pochowano 123 żołnierzy armii austrowęgierskiej i 51 rosyjskiej. Nie zidentyfikowano 172.

Cmentarz wojenny nr 340, Wola Nieszkowska

Cmentarz nr 340 w Woli Nieszkowskiej (przysiółek Wichras). Cmentarz znajduje się na skraju lasu, na wschód od wsi Zonia. Zbudowany jest na planie nieregularnego wieloboku. Od strony północno-wschodniej ogrodzony jest murem kamiennym, w pozostałych częściach kamiennymi słupami połączonymi drewnianymi sztachetami. Wejście do cmentarza stanowi drewniana furtka. Głównym elementem jest wysoki, drewniany krzyż. Groby rozmieszczone są regularnie w rozdzielonych aleją główną rzędach. Występują tu nagrobki w kształcie ażurowych krzyży łacińskich i lotaryńskich, które osadzone są na betonowych podstawach. Na cmentarzu znajdują się również krzyże łacińskie i lotaryńskie wykonane z żelaznych prętów. W 30 grobach zbiorowych i 17 pojedynczych pochowano 227 żołnierzy z armii austrowęgierskiej i 270 z armii rosyjskiej, którzy polegli w grudniu 1914 r.

Dwór z otoczeniem parkowym, Zawada

Dwór zrujnowany po 1945 r., należał w XIX w. do Teodora Niwickiego, ze szlachty mazowieckiej. Całkowicie odrestaurowany, po generalnym, bardzo skrupulatnym oraz wyważonym remoncie w latach 1995-2000. Fundamenty oraz łuki w piwnicy odnawiane pod nadzorem konserwatora zabytków.

Budynek dworu pochodzi z XVIII w., w stylu klasycznym, parterowy z użytkowym poddaszem, murowany, wzniesiony na planie prostokąta, dwutraktowy z sienią przechodnią na osi północ-południe. W elewacji frontowej portyk wsparty na dwóch kolumnach zwieńczony półkolistym frontem z inicjałami KN (Karol Niwicki) oraz datą 1833 r. Dach kryty dachówką karpiówką. Dwór w całości podpiwniczony. W dawnych zabudowaniach podworskich znajdują się apartamenty hotelowo-wypoczynkowe.

Przy dworze znakomicie utrzymany park z kilkudziesięcioma zabytkowymi drzewami – pomnikami przyrody.

Park, Nieprześnia

Dwór wraz z kompleksem parkowym wzniesiony został w 1941 r. przez architekta Wacława Nowakowskiego dla swego kuzyna Stefana Sękowskiego. W czasie okupacji hitlerowskiej dwór stał się ośrodkiem życia patriotycznego, znalazło w nim schronienie wielu poszkodowanych i poszukiwanych przez Gestapo.

Park krajobrazowy pochodzi z przełomu XIX i XX w. – obszaru parku 5 ha, wraz z dworem i zabudowaniami gospodarczymi, usytuowany w płn.-wsch. części wsi, od płd. ograniczony szosą Zawada – Sobolów, od zach. – drogą wiejską, przy której znajduje się wjazd na teren zespołu. Dwór usytuowany po płd. stronie drogi wewnętrznej, po jej płn. stronie – niewielki staw, w części wsch. – dwa równoległe budynki w sąsiedztwie ogrodu warzywnego oraz rozległa, owalna polana konturowana drzewami. Teren zagospodarowany alejkami, trawnikami, krzewami, sadem jabłoniowym i zielenią wysoką. Zrewitalizowany park krajobrazowy z rozległą polaną rozciąga się w płd. części założenia; wśród drzew: akacje, topole, lipy, modrzewie i inne.

Spichlerz w zagrodzie nr 81, Łapczyca

Budynek spichlerza powstał zapewne na początku XIX w. Jest to drewniany budynek jednokondygnacyjny, ściany konstrukcji zrębowej. Dach czterospadowy o okapem wspartym na rysiach, strop belkowy. Dach kryty pierwotnie gontem, ob. dachówką.

Osada i grodzisko wczesnośredniowieczne, Chełm

Jest to wielokulturowe stanowisko (osada i grodzisko wczesnośredniowieczne, ale i jest również materiał neolityczny, z epoki brązu i wpływów rzymskich). Stanowisko datowane jest na IX w., IX/XX w. Było to grodzisko wielodziałowe z zabudową mieszkalną dookolną, którą tworzyły chaty półziemiankowe o nieregularnym zarysie.

Grodzisko, Łapczyca

Jest to grodzisko wczesnośredniowieczne położone na północ od wsi, na wzgórzu zwanym „Grodzisko” na prawym brzegu rzeki Raby, o kształcie nieregularnym (120x50m) – nerkowaty owal. Na powierzchni stanowiska wyraźnie widoczne południowo-zachodnie fragmenty wału. W IX-X w. funkcjonowała tu otwarta osada, następnie w XI-XII w gród. Gród składał się z grodu właściwego i podgrodzia, otoczony wałami obronnymi o konstrukcji drewniano-kamienno-ziemnej. Wał okrężny zbudowany był na obrzeżach głównego terasu. Szerokość podstawy wynosiła 4 m, wysokość 4,5 m. Konstrukcję wału umacniały znajdujące się w jego wnętrzu słupy drewniane. Lico wewnętrzne i zewnętrzne wylepione były gliną. W środku grodziska znajdował się majdan (plac), a wokół niego – przy wale, prowadził chodnik o szerokości 1 m z otoczaków rzecznych. Przylegały do niego dwie półziemianki. Na podgrodziu zbudowano jedną chatę (ziemiankę). Od północy bezpieczeństwo grodowi zapewniała rzeka. Gród w Łapczycy uległ pożarowi w XIII w. i nie został później odbudowany. Wiązało się to z upadkiem gospodarczym Łapczycy, zaprzestaniem górnictwa solankowego i przeniesieniem solnictwa do Bochni.

Cmentarzysko kurhanowe, Łapczyca

Cmentarzysko kurhanowe o łącznej powierzchni 2,1 ha. Usytuowane jest w szczytowej partii wzniesienia o wysokości 335 m n.p.m., na terenie gęsto porośniętym lasem. Cmentarzysko tworzy skupisko 28 kurhanów o zróżnicowanej wielkości i różnym stopniu zachowania. Datowane na okres neolitu (kultura malicka) i wczesną epokę brązu (kultura mierzanowicka).